Pierwsi Zalesianie

Józef Zawadzki (1886 - 1951) - fizykochemik i technolog, ojciec Tadeusza Zawadzkiego "Zośki" i Anny Zawadzkiej. Studiował na UW, za udział w strajku studenckim w 1905 został relegowany i przeniósł się do Krakowa gdzie podjął studia chemiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim kończąc je w 1910. W Karlsruhe u prof. Habera prowadził badania z elektrochemii i na tamtejszej politechnice uzyskał tytuł inżyniera chemika. Po powrocie do Warszawy w 1915, z chwilą otwarcia Politechniki Warszawskiej, podjął pracę, jako asystent w Katedrze Chemii Ogólnej. 5 maja 1916 roku wziął ślub z Leoną z domu Siemieńską. W 1918 roku został kierownikiem utworzonej Katedry Technologii Chemicznej. Po przeprowadzonym w 1923 roku przewodzie habilitacyjnym został mianowany profesorem. W latach 1926-1927 i 1929-1930 był dziekanem Wydziału Chemii, a w 1936-1937 i 1938-1939 piastował godność rektora Politechniki Warszawskiej. Współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Chemicznego, którego był wielokrotnie prezesem i wiceprezesem, członek PAU (od 1947). W czasie II wojny światowej współpracował z Delegaturą Rządu na Kraj, jako członek Komisji Szkół Wyższychoraz z Komendą Główną AK. Był przewodniczącym Rady Wychowawczej Szarych Szeregów, w których jego syn Tadeusz  dowodził warszawskimi Grupami Szturmowymi i zginął w jednej z akcji. Na terenie Politechniki Warszawskiej działał w tajnym nauczaniu, a także wraz z M. Struszyńskim przeprowadził analizę paliwa niemieckich rakiet V2, dowodząc na podstawie kilku prostych eksperymentów wykonanych w warunkach domowych, że jest to stężony nadtlenek wodoru. Po wyzwoleniu przyczynił się walnie do odbudowy Wydziału Chemicznego Politechniki Warszawskiej. W 1947 został doktorem honoris causa tej uczelni. Do końca życia kierował Katedrą i Zakładem Technologii Nieorganicznej.

Leona Zawadzka, z domu Siemieńska (1885 - 1940) – działaczka oświatowa, współtwórczyni szkolnictwa polskiego przed I wojną swiatową i w pierwszych latach niepodległości.

Tadeusz Zawadzki, pseud.Tadeusz Zieliński, Kajman, Kotwicki, Lech Pomarańczowy, Tadeusz, Zośka (1921-1943) - instruktor harcerski, harcmistrz, podporucznik AK, komendant GS na terenie Warszawy, jeden z bohaterów książki Aleksandra Kamińskiego "Kamienie na szaniec". Urodził się w Warszawie  jako syn Józefa i Leony Zawadzkich. Uczył się początkowo w Szkole Ziemi Mazowieckiej. We wrześniu 1933 rozpoczął naukę w Państwowym Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie. W jego klasie uczyli się późniejsi żołnierze warszawskich Grup Szturmowych: Jan Bytnar ps. "Rudy", Maciej Aleksy Dawidowski ps. "Alek" i Krzysztof Kamil Baczyński. W harcerstwie od jesieni 1933 w 23 Warszawskiej Drużynie Harcerzy im. Bolesława Chrobrego (tzw. "Pomarańczarnia"). Maturę zdał pod koniec maja 1939, a po wybuchu wojny wyruszył z Warszawy na wschód 6 września w składzie harcerskiego batalionu marszowego Chorągwi Warszawskiej. W konspiracji czynny już od października 1939, a kiedy skupieni wokół niego harcerze z 23 WDH utworzyli w 1941 tzw. "Wojenną Pomarańczarnię" stanął na jej czele pod pseud. "Lech Pomarańczowy". Jednocześnie w grudniu 1939 i w styczniu  1940uczestniczył w akcjach małego sabotażu organizacji PLAN-u. Od stycznia do lipca  1940 był łącznikiem w komórce więziennej ZWZ. W marcu  1941 wszedł wraz z kierowaną przez siebie drużyną do "Szarych Szeregów" i objął tu komendę nad Hufcem "Mokotów Górny" w Okręgu Południe Chorągwi Warszawskiej. Hufiec ten natychmiast włączył się do Organizacji Małego Sabotażu "Wawer", w której "Zośka" był komendantem Obwodu Mokotów Górny w Okręgu Południe. W tym czasie Tadeusz był jednym z najwybitniejszych wykonawców głośnych akcji "Małego Sabotażu". Za największą liczbę "kotwic" wymalowanych na terenie swojej dzielnicy, otrzymał od Komendanta Głównego "Wawra" Aleksandra Kamińskiego honorowy pseudonim "Kotwicki". Wraz ze swoim hufcem uczestniczył także w akcji "N" (prowadzonej przez BiP KG AK dywersyjnej propagandzie w języku niemieckim). Po ukończeniu kursu podharcmistrzowskiego ("Szkoła za Lasem") w maju - czerwcu 1942 otrzymał z dniem 15.08.1942 stopień podharcmistrza i pseudonim instruktorski "Kajman". W wyniku reorganizacji Chorągwi Warszawskiej Szarych Szeregów w listopadzie 1942 pod pseudonimem "Tadeusz" został hufcowym Roju "Centrum", dowódcą Grup Szturmowych Chorągwi Warszawskiej (składających się z 4 hufców) i jednocześnie zastępcą por. "Jerzego" - wojskowego dowódcy GS-ów, czyli Oddziału Specjalnego "Jerzy", jednego z Oddziałów Dyspozycyjnych utworzonego w tym samym czasie Kedywu KG AK. Po ukończeniu Zastępczego Kursu Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty mianowany w styczniu 1943 kapralem podchorążym . Prawdopodobnie w tym czasie, z uwagi na znaczne obciążenie obowiązkami organizacyjnymi, musiał przerwać naukę (od 1940 uczył się w Państwowej Szkole Budowy Maszyn - działającej jawnie w miejsce Państwowej Wyższej Szkoły Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda, a od 1942 studiował na Wydziale Chemii Państwowej Wyższej Szkoły Technicznej - czyli tajnej Politechniki Warszawskiej). Zginął 20 sierpnia 1943 w czasie rozbicia strażnicy granicznej w miejscowości Sieczychy. Imię jego nosił batalion Armii Krajowej Szarych Szeregów - Batalion Zośka.

Anna Zawadzka (1919 - 2004 ) anglistka, nauczycielka i autorka podręczników, zasłużona instruktorka harcerska, siostra Tadeusza Zawadzkiego "Zośki", córka profesora Józefa Zawadzkiego i Leony z domu Siemieńskiej. W latach 1937-42 drużynowa 14 WŻDH. W latach 1942-1944 była komendantką Hufca Szarych Szeregów Śródmieście w Warszawie i uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim. Po wojnie pracowała w liceach warszawskich oraz na UW, jako nauczycielka logiki i jezyka angielskiego. Po zakończeniu wojny była nadal aktywną uczestniczką życia harcerskiego. W latach 1945-46 zastępczyni komendantki Warszawskiej Chorągwi Harcerek ZHP, następnie w 1947-48 członkini Głównej Kwatery Harcerek ZHP. Po odrodzeniu ZHP w latach 1956-58 kierowniczka Wydziału Kształcenia Chorągwi Warszawskiej.  W latch 80. brała udział w reformowaniu ZHP, była członkiem "bandy czworga" wraz ze Stefanem Mirowskim, Jankiem Rossmanem i Haliną Wiśniewską. Włączyła się w odnowę ZHP, co przyniosło między innymi po IX/XXVI Zjeździe ZHP przywrócenie tradycyjnego prawa i przyrzeczenia harcerskiego. W latach 1990-93 była wiceprzewodniczącą ZHP. Autorka kilku monografii poświęconych polskiemu harcerstwu, m.in. Dzieje harcerstwa żeńskiego w Polsce w latach 1911-1949, Tadeusz Zawadzki"Zośka", O Aleksandrze Kamińskim "Kamyku", Gawędy o tych, które przewodziły.

Wacław Dąbrowski (1879-1962) - polski mikrobiolog, twórca Instytutu Fermentacyjnego i Bakteriologii Rolnej Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie (1910), później przekształconej w Instytut, rektor SGGW. Od 1918 prof. mikrobiologii w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Pisał prace poświęcone budowie i występowaniu drożdży, rolach bakterii w procesach fermentacyjnych i mikroflorze wody. Pracował i był członkiem Komisji Przemysłu Rolniczego Międzynarodowego Instytutu Rolniczego w Rzymie. Założył i redagował czasopisma: Przemysł Gorzelniczy- 1912 oraz Przemysł Rolny- 1924. Jego żoną była Wanda Dąbrowska.

Wanda Dąbrowska, z domu Kociełłówna, pseud. Jan Dewan (ur.  23.11.1884 - zm. 30.12.1974), bibliotekarka polska. Ukończyła pensję Jadwigi Sikorskiej w Warszawie, następnie studiowała germanistykę w Berlinie i Getyndze oraz księgoznawstwo i bibliografię w Towarzystwie Kursów Naukowych w Warszawie. W latach 1904-1922 pracowała, jako nauczycielka, od 1915 także jako bibliotekarka. Działała w Towarzystwie Bibliotek Powszechnych, jako instruktorka-organizatorka. W latach 1929-39 kierowała Poradnią Biblioteczną Warszawskiego Koła Związku Bibliotekarzy Polskich. W czasie okupacji niemieckiej zorganizowała tajną centralę bibliotek ruchowych oraz prowadziła tajny półroczny kurs bibliotekarski; współpracowała z Departamentem Oświaty i Kultury Delegatury Rządu w ramach konspiracyjnego Ludowego Instytutu Oświaty i Kultury. Po wojnie kontynuowała pracę w tym instytucie, a także Towarzystwie Uniwersytetu Robotniczego i Ludowego. W latach 1950-55 pracowała w Naczelnej Dyrekcji Bibliotek w Ministerstwie Oświaty oraz Centralnym Zarządzie Bibliotek w Ministerstwie Kultury i Sztuki, a od 1955 w Instytucie Książki i Czytelnictwa Bibioteki Narodowej, początkowo, jako kustosz, od 1956 docent. Wchodziła w skład Rady Naukowej Biblioteki Narodowej. Przeszła na emeryturę w 1962. Działała aktywnie w organizacjach bibliotekarskich - Związku Bibliotekarzy Polskich (ZBP), później Stowarzyszeniu Biblioterzy Polskich (SBP). Był m.in. sekretarzem i skarbnikiem ZBP. W 1966 otrzymała tytuł członka honorowego SBP. Wchodziła w skład redakcji "Bibliotekarza", po II wojnie światowej  redagowała pismo. Została odznaczona m.in. Krzyżem Komandorskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Honorową Odznaką SBP, otrzymała również Srebrny Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury oraz nagrodę miasta stołecznego Warszawy. Była zasłużoną organizatorką bibliotekarstwa powszechnego. Opracowała model wzorcowej biblioteczki ruchomej, wyróżniony złotym medalem na międzynarodowej wystawie w Paryżu w 1937. Opublikowała szereg prac dotyczących bibliotekarstwa, głównie czytelnictwa powszechnego i kształcenia bibliotekarzy. W życiu prywatnym była żoną Wacława Dąbrowskiego, mikrobiologa, profesora SGGW.

Władysław Radwan (1884-1963) - był naczelnikiem Wydziału Kształcenia Nauczycieli w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W czasie wojny pracował w podziemnym Departamencie Oświaty i Kultury Delegatury Rządu Londyńskiego na Kraj, gdzie kierował działem kształcenia i wychowania, był przewodniczącym Głównej Komisji Planowania w tymże departamencie, a po wojnie radcą ministra oświaty. Wybitny pedagog, intelektualista i społecznik, poza pracą zawodową i działalnością na rzecz szkolnictwa, przejawiał dosyć niezwykłe zainteresowania. W dwa lata po sprowadzeniu się do Zalesia, aby zaspokoić potrzeby lokalnej społeczności założył Towarzystwo Przyjaciół Zalesia Miasta-Las. W latach trzydziestych zawiązał Koło Miłośników Róż, aby wraz z innymi podzielać swoje pasje ogrodnicze. W obu organizacjach wykazywał niezmierną aktywność i zaangażowanie. W okresie okupacji razem z żoną Heleną udostępnił swój dom na szpital polowy, a potem na tajne nauczanie, w którym sam aktywnie uczestniczył pomagając Ewie Krauze prowadzić prywatną a potem publiczną szkołę podstawową. Wiele cennych przemyśleń Władysława Radwana, szczególnie na temat kształcenia zawodowego zostało zrealizowane w Polsce Ludowej. W latach 50. wziął jeszcze udział w dyskusjach nad reformą szkoły średniej ogólnokształcącej, opracowując publikacje na ten temat. Zrezygnował z pracy w Ministerstwie Oświaty ze względu na niesprzyjającą sytuację polityczną. Zaczął pracować w szkole Ewy Krauze jako nauczyciel biologii, matematyki i fizyki. Ostatnie lata życia poza nauczaniem spędził na pisaniu, o ile stan zdrowia mu na to pozwalał. Zmarł  1 lipca 1963r.   Dom Władysława i Heleny Radwanów przy ul. Anny Jagiellonki 12 został wpisany do Rejestru Zabytków.

Helena Radwanowa z d. Glinojecka(1882-1944). Urodziła się w Petersburgu w rodzinie o tradycjach patriotycznych. Ojciec prawnik zmarł, gdy miała kilka lat. Matka, aby utrzymać rodzinę prowadziła stancję.  Helena po ukończeniu pensji w Warszawie zdobyła wykształcenie z zakresu filologii polskiej. Ok. 1905r. podjęła pracę zarobkową na pensji pani Kochanowskiej w Warszawie. Robiła to wbrew woli rodziny, która uważała, że powinna dobrze wyjść za mąż i być na utrzymaniu męża. Praca pedagogiczna sprawiała jej wiele przyjemności. W 1908 wyszła za mąż za Władysława Radwana. Od 1912 roku oboje Radwanowie zamieszkali i podjęli pracę w szkole rolniczej dla dorosłych włościan w Gołotczyźnie „Bratne” w ciechanowskim. Tam Władysław Radwan został kierownikiem szkoły. Po wybuchu wojny w 1914 roku Radwanowie wrócili do Warszawy. Helena Radwanowa podjęła pracę jako redaktor zespołu czasopisma „Zorza”, a od 1917 roku także pisma dla dzieci i młodzieży „Płomyk” i „Płomyczek”.  W latach 1917-26 była redaktorem naczelnym „Płomyczka”. Praca w redakcji tych pism w wielu przypadkach wykonywana była społecznie. Kiedy Helena Radwanowa zajęła się opracowywaniem podręczników szkolnych jej sytuacja finansowa ulegała znacznej poprawie. Mogła więc zrealizować swoje marzenia o zamieszkaniu pod Warszawą. Wybuch wojny w 1939 roku zmienił diametralnie spokojne sielskie życie Heleny i Władysława Radwanów. Kiedy okazało się że w Zalesiu nie ma miejsca dla rannych żołnierzy, Helena Radwanowa chętnie udostępniła swój dom, zostawiła sobie jedynie 2 izdebki na górze. Szpital zlikwidowano w grudniu 1939 roku, a Helena Radwanowa podjęła decyzję o prowadzeniu tajnych kompletów. Komplety te prowadziła razem z żoną swego kuzyna, Ewą Krauze. Po krótkiej, ciężkiej chorobie zmarła w lutym 1944 roku. Jako pedagog interesowała się nowymi metodami stosowanymi w nauczaniu i wychowaniu. Poza pracą redakcyjną i pedagogiczną Helena Radwanowa była autorką kilku książeczek dla dzieci: Pamiętnik Stachurki, Jacuś, Moje sny o Jezusku, Powiastki. Jej pasja nauczania i wychowywania sprawiała, że zawsze poza wartościami artystycznymi ogromną wagę przywiązywała do wartości wychowawczych.

Wacław Teofil Radwan (1887-1962)– artysta plastyk, brat stryjeczny Józefa i Władysława. W 1929 roku kupił działkę o powierzchni 5368m2 przy ulicy Modrzewiowej 25 w Zalesiu Adamów. Dom i rozplanowanie działki były jego dziełem. Najpierw w 1932 roku powstała 1/3 parterowa część obecnego budynku projektu Leona Marka Suzina, potem w 1939 roku budynek powiększono rozbudowując część parterową i dodając piętro. Modernistyczna bryła budynku w postaci prostych form kubicznych nawiązuje do modnego w latach trzydziestych stylu międzynarodowego.  Przed wojną był nauczycielem w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie. Zajmował się też projektowaniem wnętrz. Żeby dobrze zrozumieć konstrukcję mebli nauczył się stolarstwa. Jego autorstwa były m.in. meble w domu handlowym braci Jabłkowskich w Warszawie. W tym też czasie namalował sporo akwarel. W czasie wojny uczestniczył w tajnym nauczaniu. Wykonywał też Np. cygarniczki przeznaczone do przemycania mikrofilmów na zachód. Po wojnie na stanowisku dyrektora wziął udział w organizacji Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Warszawie. Po jej przemianowaniu na Akademię Sztuk Pięknych w 1950 roku uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego i objął stanowisko dziekana Wydziału Grafiki.Wacław Radwan był autorem wielu drzeworytów, m.in. do „Pana Tadeusza”,„Starej baśni”, "Pamiętników” J.Ch. Paska czy do wydanego w 1951 roku zaginionego utworu Norwida „Prometidion”. Największy zbiór odbitek graficznych artysty znajduje się w zbiorach MNW. 

Józef Zygmunt Radwan(1887-1977), sędzia, brat stryjeczny Wacława. Mieszkał razem z żoną Haliną w wilii „Halusin” przy ul. Modrzewiowej 7. W okresie II Rzeczpospolitej  w latach 1924-26 pełnił funkcję ministra  reform rolnych. Przekonywał m.in. w Sejmie do projektu ustawy o parcelacji i osadnictwie, którą ostatecznie przyjęto. W latach 1934-37 przebywał na emeryturze, a od kwietnia 1937 roku zajmował stanowisko sędziego Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Okres okupacji spędził w Zalesiu, zajmując się ogrodem i działając w konspiracji przy kolportowaniu prasy podziemnej. Był związany z konspiracyjnym ruchem ludowym. Po wojnie Józef Radwan pracował wpierw w administracji a w latach 1949-53 pełnił obowiązki sędziego Trybunale Ubezpieczeń Społecznych. Nie przedłużono z nim umowy i do pracy wrócił dopiero w 1957 roku w związku z rehabilitacją po październiku 1956 roku. W 1963 roku przeniesiony na emeryturę, pracował na pół etatu do 1971 roku. Do Warszawy dojeżdżał kolejką, do stację docierał pieszo. Zmarł w Zalesiu w 1977 roku. Był człowiekiem prawym i o wielkiej kulturze. Wincenty Witos opisuje w pamiętniku, że w 1931 roku Józef Radwan uprzedził go poufnie o przygotowywanym oskarżeniu i procesie członków Kongresu Centrolewu w Krakowie.

Wacław Borowy pseud. Piotr Szary(1890-1950) historyk literatury, filolog i krytyk literacki, prof. zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1920 był starszym bibliotekarzem Biblioteki uniwersyteckiej na UW, a w 1928 pracował jako referent w Departamencie Kultury i Sztuki w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświaty Publicznej. W latach 1930-35 percowła w Londynie jako docent Katedry Literatury Polskiej w School of Slavonic and East European Studies. W 1936 powrócił do Polski i pracy na UW; został dyrektorem Biblioteki uniwersyteckiej. Od 1938 był jednocześnie profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem I Katedry Historii Literatury Polskiej. Podczas okupacji, wraz z innymi specjalistami w dziedzinie kultury, opracował dokument The Nazi Kultur in Poland. W 1946 mianowano go profesorem zwyczajnym. W czasie okupacji brał udział w tajnym nauczaniu na uniwersytecie; uratował znaczną część księgozbioru Biblioteki po Powstaniu Warszawskim. Maria Dąbrowska w Dziennikach w relacji z uroczystego posiedzenia Towarzystwa Naukowego poświęconego pamięci Borowego z 29.01.1951 r. :”W Pałacu Staszica(…)  w mniejszej sali „kolumnowej”, tłok nieprawdopodobny, zauważyłam bardzo dużo młodzieży. Jest więc jeszcze tak młodzież, która przychodzi na Borowego.(….) Skąpałam się w prawdziwym źródle polskości, i to polskości w najlepszym gatunku, która „nic nie zapomniała”, ale i z tego, co trzeba, dzisiejszej rzeczywistości się nauczał.(…) nie wiedziałam, ze Borowy był takim tytanem pracy i ze wniósł tyle nowego w tyle dziedzin humanistyki polskiej.”                                                                                                                           Małżeństwo Wacław i Julia Borowi w 1934 roku nabyli działkę nr 111 o powierzchni  6453m2 przy alei Brzóz w Zaleisu Dolnym, na której potem wybudowali niewielki parterowy domek (dzisiaj przebudowany).

January Kołodziejczyk (1889–1949), botanik, prezes Polskiego Towarzystwa Botanicznego, profesor Wolnej Wszechnicy w Warszawie, jeden z inicjatorów utworzenia parku narodowego w Górach Świętokrzyskich, autor przewodnika przyrodniczego po okolicach Warszawy, monografii Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego, autor ok. 150 publikacji z zakresu florystyki, morfologii, ekologii, historii nauk przyrodniczych, krajoznawca, nauczyciel gimnazjalny. Podczas prowadzenia prac badawczych Świtezi nabawił się rzadkiej choroby, objawiającej się postępującym paraliżem i ślepotą. Będąc prawie całkowicie sparaliżowanym dyktował podręczniki, skupiał wokół siebie młodzież i zorganizował im małą maturę. U niego w mieszkaniu zorganizowano ponoć skrzynkę kontaktową. Mieszkał w Zalesiu Dolnym przy al. Brzóz obok prof. Borowego przez całą okupację, aż do śmierci w 1949 roku.

Witold Maliszewski( 1873 -1939), kompozytor, dyrygent, pedagog. Urodził się na Podolu. Ukończył Konserwatorum Petersburskie. Nauki pobierał u  Rimskiego Korsakowa. Witold Maliszewski był założycielem i dyrektorem (1913–1921) Konserwatorium w Odessie, które wykształciło wielu muzyków światowej klasy. Terror bolszewicki zmusił kompozytora do opuszczenia Odessy w  1921 r. i przyjazdu do Warszawy. Zasługi Maliszewskiego były w Związku Radzieckim przemilczane, a Konserwatorium Odesskie, którego był założycielem otrzymało imię nie swego twórcy, a śpiewaczki operowej A. Nieżdanowej, która nie była w żaden sposób związana z tą instytucją. W Warszawie Maliszewski był dyrektorem miejscowego Towarzystwa Muzycznego i Wyższej Szkoły Muzycznej im. Fryderyka Chopina (1925–1927). W roku 1927 Maliszewski pełnił funkcję przewodniczącego jury I Konkursu Chopinowskiego.  Kompozytor mieszkał w domu przy al. Kalin 24 i tam zmarł w 1939 r.  U Maliszewskiego nauki pobierali m.in.: Witold Lutosławski, Feliks Łabuński, Bolesław Woytowicz i inni.  Twórczość: 5 symfonii, 3 kwartety smyczkowe, balety Boruta i Syrena, Requiem (1930), Missa Pontificalis (1930), Koncert b-moll na fortepian i orkiestrę (1938), Kwintet smyczkowy d-moll oraz Wielka kantata biblijna.